ΓΙΑΤΙ ΚΟΙΤΑΖΟΥΜΕ ΤΑ ΖΩΑ

«Το βλέμμα εκείνο ανάμεσα σε ζώο και άνθρωπο, το οποίο μπορεί να έπαιξε κρίσιμο ρόλο στην ανάπτυξη της ανθρώπινης κοινωνίας, και με το οποίο, εν πάση περιπτώσει, έζησαν όλοι οι άνθρωποι ώς τον 19 ο αιώνα, αυτό το βλέμμα έχει εξαλειφθεί.» Η φράση αυτή, από το τεράστιας απήχησης δοκίμιο του John Berger (1926-2017) απ’ το οποίο προέρχεται και ο τίτλος αυτής της συλλογής, απηχεί την κεντρική διάσταση της διερεύνησης του βλέμματος στο έργο του. Το εγχείρημά του είναι να αναδειχθεί η διαφορά ανάμεσα στο «κοιτάζω» και στο«βλέπω», με άλλα λόγια η ιστορικότητα των ανθρώπινων αισθήσεων και η συναρμογή τους με συγκεκριμένες κοινωνικές και παραγωγικές σχέσεις.

Εδώ στο επίκεντρο βρίσκεται το ζώο, όχι απλώς ως αντικείμενο ενός ιστορικά μετασχηματιζόμενου βλέμματος, αλλά και ως υποκείμενο ενός άλλου βλέμματος που άλλοτε αποκρίνεται στο ανθρώπινο βλέμμα, άλλοτε αποσύρεται απ’ αυτό και άλλοτε το θέτει υπό διερώτηση. Πεζογράφος, ποιητής και κριτικός δοκιμιογράφος, ο Berger αξιοποιεί τις δεξιότητές του και στα τρία είδη γραφής, σε εννιά κείμενα που διερευνούν τη σχέση μας με τα ζώα στην καθημερινή ζωή και την τέχνη, τη διάδραση του υλικού και του αισθητικού, την ευαλωτότητα των όντων, τη σημασία του λόγου, τις επιπλοκές της επιτέλεσης και της αναπαράστασης, την απειλή της εξαφάνισης, το βιολογικό γεγονός του θανάτου.